क्रियटर इकोनोमी अब केवल सीमित वा निस (niche) मार्केटिङमा सीमित रहेन, यो अहिले ब्रान्डहरूले विश्वास निर्माण गर्ने र वृद्धि हासिल गर्ने मुख्य आधार बनिसकेको छ । करिब २५० अर्ब अमेरिकी डलरको विश्वव्यापी बजार बनेको यो इकोनोमीले ब्रान्डहरूले ग्राहकसँग निष्ठा कसरी बनाउने, संलग्नता कसरी बढाउने र व्यवसाय कसरी विस्तार गर्ने भन्ने तरिका नै रूपान्तरण गरिरहेको छ ।

पहिले केवल इन्फ्लुएन्सरहरूको सोख मानिने क्रियटर इकोनोमी आज गम्भीर व्यावसायिक रणनीति र अर्बौंको लगानीको केन्द्रमा पुगेको छ र यसको आकार अझै बढ्दै जाने सङ्केत देखिन्छ । गोल्डम्यान स्याक्सको सन् २०२३ को क्रियटर इकोनोमी प्रतिवेदनअनुसार, यो बजार सन् २०२७ सम्ममा झन्डै दोब्बर भएर ४८० अर्ब अमेरिकी डलर पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

क्रियटर इकोनोमी के हो र क्रियटर को हुन् ?

क्रियटर इकोनोमी भनेको स्वतन्त्र कन्टेन्ट क्रियटरहरूले आफ्नो ज्ञान, कला र व्यक्तित्वको आधारमा निर्माण गरेको व्यावसायिक प्रणाली हो । कन्टेन्ट क्रियटरहरू अब केवल प्रभाव पार्ने व्यक्ति मात्र होइनन्; तिनीहरू उद्यमी, मिडिया हाउस र समुदायका निर्माणकर्ता हुन् । उनीहरूले परम्परागत मिडिया (टेलिभिजन र अखबार) का गेटकिपरहरूलाई बाइपास गरेर आफ्नै मोबाइल फोनबाट फ्यानहरूसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध बनाएका छन् ।

विश्वभर आफूलाई क्रियटर मान्ने मानिसहरूको सङ्ख्या हाल २० करोडभन्दा बढी छ । यसमा मिस्टर बिस्ट जस्ता विश्वकै सर्वाधिक कमाउने युट्युबरदेखि लिएर टिकटकका खाबे लेमसम्म पर्दछन् । यिनीहरूले फेसन, म्युजिक, भिडिओ गेमिङ र लाइफस्टाइल जस्ता विविध क्षेत्रमा कन्टेन्ट उत्पादन गर्छन् । उनीहरूको प्रभाव यति बलियो छ कि उनीहरूले कुनै ब्रान्डको प्रचार गर्दा त्यसको बिक्रीमा ठुलो उछाल आउँछ ।

प्लेटफर्महरूको प्रभुत्व र जोखिम

युट्युब, टिकटक र इन्स्टाग्राम जस्ता प्लेटफर्महरू यो वृद्धिका प्रमुख चालक हुन् । युट्युबका सीईओ नील मोहनका अनुसार युट्युबले पछिल्लो चार वर्षमा क्रियटरहरूलाई १०० अर्ब डलरभन्दा बढी भुक्तानी गरिसकेको छ । युट्युब शर्ट्सले मात्रै दैनिक २०० अर्ब भ्युज पाइरहेको छ, जसले छोटो भिडिओको लोकप्रियतालाई पुष्टि गर्छ ।

यद्यपि, यी प्लेटफर्महरूमा निर्भर रहनुका आफ्नै जोखिमहरू पनि छन् । एलटीकेकी सीईओ एम्बर भेन्ज बक्सका अनुसार, सन् २०२५ यस्तो वर्ष बन्यो जहाँ एल्गोरिदमले पूर्ण रूपमा नियन्त्रण जमायो । यसले गर्दा क्रियटरहरूले आफ्ना फलोअरहरूसम्म कन्टेन्ट पुर्‍याउनै कठिन भइरहेको छ ।

टेकक्रन्चको रिपोर्ट अनुसार, धेरै फलोअर हुनुको अर्थ अब धेरै भ्युज आउने ग्यारेन्टी भन्ने रहेन । यसबाहेक टिकटकमाथिको सम्भावित प्रतिबन्ध र एल्गोरिदमको अनिश्चितताले क्रियटरहरूलाई सबस्ट्याक, डिस्कर्ड र न्युजलेटर जस्ता आफ्नै नियन्त्रणमा रहने माध्यमहरूमा जान बाध्य पारेको छ । अब मास मिडियाभन्दा पनि निश कम्युनिटी (विशिष्ट समुदाय) को महत्त्व बढेको छ ।

मनिटाइजेसनका नयाँ तरिका र सोसल कमर्स

क्रियटरहरू अब विज्ञापनको आम्दानीमा मात्र भर पर्न छाडेका छन् । बरू उनीहरू मनिटाइजेसनका नयाँ र सिर्जनात्मक विधिहरू अपनाइरहेका छन् ।

ई-मार्केटरका अनुसार अमेरिकामा सोसल कमर्सको बिक्री अर्को वर्ष १०० अर्ब डलर नाघ्नेछ । ह्वाटनट (Whatnot) जस्ता लाइभ शपिङ प्लेटफर्महरूले ११.५ अर्ब डलरको भ्यालुएसन पाएका छन् । जहाँ मानिसहरू लाइभ स्ट्रिमिङमै सामान खरिद-बिक्री गर्छन् ।

त्यस्तै सपमाई (ShopMy) र मेभ्ली (Mavely) जस्ता एफिलियट मार्केटिङ स्टार्टअपहरूले क्रियटरहरूलाई उत्पादन सिफारिस गरेबापत ठुलो कमिसन दिलाइरहेका छन् । सपमाईले मात्र यसै वर्ष १४ करोड डलरभन्दा बढीको लगानी जुटाएको छ ।

यस बाहेक पेड सब्सक्रिप्सनको रूपमा सबस्ट्याक र प्याट्रिअन (Patreon) मार्फत फ्यानहरूले क्रियटरहरूलाई प्रत्यक्ष सहयोग गर्छन् । बिहाइभ (Beehiiv) जस्ता प्लेटफर्मले क्रियटरको कमाइबाट हिस्सा नलिने मोडेल अपनाएर उनीहरूलाई थप लाभ दिएका छन् । त्यस्तै आईपी र ब्रान्ड स्वामित्वको मोडेल अन्तर्गत धेरै क्रियटरले आफ्नै ब्रान्ड लन्च गरिरहेका छन् । उदाहरणका लागि एपिक गार्डेनिङले अमेरिकाको एउटा ठुलो सिड कम्पनी नै खरिद गरेको छ ।

फुलटाइम करियर र हलिउडको आकर्षण

क्रियटर इकोनोमी परिपक्व हुँदै जाँदा परम्परागत मिडियाका जनशक्ति पनि यसतर्फ आकर्षित भएका छन् । बिजिनेस इन्साइडरका अनुसार हलिउडमा काम गर्ने धेरै छायाँकार, निर्देशक र लेखकहरू अहिले क्रियटरहरूसँग काम गर्न थालेका छन् । जी एण्ड बी डिजिटल म्यानेजमेन्ट जस्ता कम्पनीहरूले हलिउडका प्रोफेसनलहरूलाई क्रियटर बन्ने मास्टरक्लास दिइरहेका छन्।

तर, यो पेशाका चुनौतीहरू पनि कम छैनन् । गोल्डम्यान साक्सका अनुसार केवल ४ प्रतिशत क्रियटरले मात्र वार्षिक १ लाख डलरभन्दा बढी कमाउँछन् । धेरैजसो क्रियटरहरू ‘बर्नआउट’ (मानसिक थकान) को शिकार हुने गर्छन् । किनभने एल्गोरिदममा टिकिरहन उनीहरूले निरन्तर नयाँ सामग्री हालिरहनुपर्छ । परम्परागत रोजगारीमा जस्तो पेन्सन र स्वास्थ्य बीमाको सुविधा नहुनु यसको अर्को ठुलो चुनौती हो ।

ब्रान्ड र एजेन्सीहरूको भूमिका

ब्रान्डहरूले अब क्रियटरहरूलाई केवल विज्ञापन राख्ने ठाउँको रूपमा मात्र हेर्न छाडेका छन् । स्नेक ड्रवेरका सीईओ जेमी सर्लका अनुसार, क्रियटर मार्केटिङ अब एक रणनीतिक अनुशासन बनिसकेको छ । पब्लिसिस ग्रुपले क्याप्टिभेट (Captiv8) खरिद गर्नु र बेन्डिङ स्पुन्सले भिमियो खरिद गर्नुले यो क्षेत्र कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने देखाउँछ ।

ब्रान्डहरूले अब क्रियटरहरूसँग दीर्घकालीन साझेदारी गरिरहेका छन् । हभास प्ले (Havas Play) की जोई लासिग भन्छिन्, अब ब्रान्ड र क्रियटरबिच आम्दानी बाँडफाँड र इक्विटी साझेदारी जस्ता नयाँ व्यावसायिक मोडेलहरू विकास भइरहेका छन् । ब्रान्डहरूले क्रियटरलाई उनीहरूको सामग्रीको क्रेडिबिलिटी र अथेन्टिसिटी (विश्वसनीयता) का लागि पैसा तिरिरहेका छन् ।

विश्वव्यापी वृद्धि र नयाँ बजारहरू

क्रियटर इकोनोमीले भौगोलिक सीमाहरू भत्काइदिएको छ । सेनेगलमा जन्मिएर इटालीमा हुर्किएका खाबे लेमले हालै ९० करोड डलरको एउटा ठुलो सम्झौता गरेका छन्, जसमा उनको ‘एआई डिजिटल ट्विन’ निर्माणको कुरा पनि समावेश छ ।

यो सम्झौताले कसरी एक क्रियटर विश्वव्यापी व्यापारिक आइकन बन्न सक्छ भन्ने प्रमाणित गर्छ । यूबीएसका अर्थशास्त्री पल डोनोभनका अनुसार साना अनलाइन बिक्रेता र क्रियटरहरूको आर्थिक प्रभावलाई अझै पनि सरकारी तथ्याङ्कहरूले कम आँक्ने गरेका छन् । विकासोन्मुख देशहरूमा यो क्षेत्र रोजगारीको नयाँ र मुख्य स्रोत बन्दै गएको छ ।

कस्तो होला भविष्य ?

भविष्यमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) ले दोहोरो भूमिका खेल्नेछ । सिन्थेसिया र इलेभन ल्याब्स जस्ता कम्पनीहरूले एआईमार्फत भिडिओ र आवाज उत्पादन गर्न सहज बनाइरहेका छन् । तर, युट्युब र अन्य प्लेटफर्मले लाइकनेस डिटेक्सन (अनुहार र आवाजको संरक्षण) जस्ता प्रविधिहरू विकास गरेर क्रियटरको पहिचान चोरी हुनबाट जोगाउने प्रयास गरिरहेका छन् ।

युइपाथ (UiPath) का सीईओ ड्यानियल डाइन्सका अनुसार, एजेन्टिक अटोमेसनले मानिसहरूलाई कम मूल्यको कामबाट मुक्त गराई उच्च मूल्यको सिर्जनात्मक काममा लाग्न मद्दत गर्नेछ । सन् २०२६ भित्रै हाइब्रिड क्रियटर हरूको उदय हुनेछ, जसले एआईलाई सहायकको रूपमा प्रयोग गर्दै आफ्नो मौलिकता बचाउनेछन् । साथै, मार्केटमा ठुला कम्पनीहरूले साना एजेन्सीहरूलाई खरिद गर्ने ‘कन्सोलिडेसन’ (एकीकरण) को प्रक्रिया पनि तीव्र हुने क्वार्टरमास्ट एडभाइजरको रिपोर्टले देखाएको छ ।

क्रियटर इकोनोमी अब कुनै क्षणिक ट्रेन्ड मात्र होइन, यो एक परिपक्व र व्यवस्थित बजार हो । फोर्ब्सका अनुसार, यो क्षेत्र अब एउटा यस्तो चरणमा पुगेको छ जहाँ यसलाई वाल स्ट्रिटले पनि गम्भीरतापूर्वक लिएको छ । सन् २०२६ सम्ममा क्रियटरहरू केवल कन्टेन्ट मेकर मात्र रहनेछैनन्, उनीहरू रणनीतिक साझेदार र ठुला व्यापारिक घरानाका मालिक हुनेछन् ।

यसको दिगोपनका लागि क्रियटरहरूले एल्गोरिदमको पछि लाग्नुको सट्टा आफ्नै बौद्धिक सम्पत्ति (आईपी) र समुदाय निर्माणमा ध्यान दिनु आवश्यक छ । प्रविधि जतिसुकै उन्नत भए पनि मानिसहरूले सधैं वास्तविक मानवीय कथा र विश्वासलाई नै पछ्याउनेछन् ।

यो अर्थतन्त्रले मानिसहरूलाई आफ्नो रुचि अनुसारको काम गरेर पैसा कमाउने र संसारभरका फ्यानहरूसँग जोडिने अभूतपूर्व अवसर दिएको छ । अर्को १० वर्षमा यसले मिडिया, विज्ञापन र शपिङको सम्पूर्ण परिभाषा नै बदल्ने निश्चित छ ।